Z jakiego metalu są monety? Poznaj skład stopów menniczych

Współczesne monety obiegowe są zwykle wykonane ze stopów metali nieszlachetnych, takich jak miedzionikiel, stal powlekana mosiądzem i brązal. Czyste złoto, srebro, platyna oraz pallad stosuje się głównie w monetach bulionowych i części monet kolekcjonerskich.

Jaki jest skład polskich monet obiegowych?

Materiał dobiera się tak, aby moneta była trwała, odporna na korozję i stosunkowo tania w produkcji. W Polsce skład zależy od nominału. Najniższe wartości mają stalowy rdzeń pokryty mosiądzem, nominały średnie wykonuje się z miedzioniklu, a monety 2 zł i 5 zł mają konstrukcję bimetaliczną.

W przypadku monet groszowych istotny jest rok emisji. Od 2014 roku nominały 1, 2 i 5 groszy są produkowane ze stali powlekanej mosiądzem. Wcześniej stosowano mosiądz manganowy. Zmiana wynikała przede wszystkim z potrzeby obniżenia kosztów produkcji przy zachowaniu właściwości potrzebnych w codziennym obiegu.

Czym różnią się najważniejsze stopy mennicze?

Miedzionikiel

Miedzionikiel to stop miedzi i niklu, często oznaczany jako MN25. Ma srebrzystą barwę, dobrze znosi ścieranie i jest odporny na korozję. Z tego materiału wykonuje się polskie monety o nominałach od 10 groszy do 1 złotego, a także pierścienie lub rdzenie monet bimetalicznych.

Brązal

Brązal, nazywany też brązem aluminiowym, jest stopem na bazie miedzi z dodatkiem cyny i aluminium. Ma złotawy kolor i tworzy element monet 2 zł oraz 5 zł. W monecie 2 zł brązal stanowi pierścień, natomiast w monecie 5 zł znajduje się w rdzeniu.

Nordic Gold

Nazwa Nordic Gold może sugerować zawartość złota, ale jest myląca. Ten stop nie zawiera złota. Składa się w przybliżeniu z 89% miedzi, 5% cynku, 5% aluminium i 1% cyny. Złotawa barwa wynika z proporcji tych metali. Stop stosowano między innymi w polskich monetach okolicznościowych o nominale 2 zł oraz w monetach euro.

Z czego są monety bulionowe i kolekcjonerskie?

Monety obiegowe mają przede wszystkim pełnić funkcję środka płatniczego. W przypadku monet bulionowych najważniejsza jest zawartość kruszcu. Ich wartość zależy głównie od masy i próby metalu, a nie od nominalnej wartości zapisanej na monecie.

Najczęściej spotykane metale szlachetne w monetach bulionowych to:

• Złoto – często o próbie 999,9, czyli zawierające około 99,99% czystego złota.
• Srebro – zwykle występujące w wysokiej próbie, na przykład 999.
• Platyna – stosowana w wybranych emisjach inwestycyjnych.
• Pallad – rzadziej spotykany, lecz również wykorzystywany do emisji monet kruszcowych.

Monety kolekcjonerskie mogą być wykonane z metali szlachetnych, miedzioniklu lub innych stopów. Czasem mają także dodatkowe powłoki, na przykład złocenie albo oksydację. Sama obecność złota na powierzchni nie oznacza więc, że cała moneta jest złota.

Jak sprawdzić, z jakiego metalu wykonano monetę?

Proste oględziny pozwalają wstępnie rozpoznać materiał, ale nie zastępują profesjonalnej analizy. W przypadku cennego numizmatu nie należy wykonywać testów, które mogą porysować lub uszkodzić powierzchnię.

W pierwszej ocenie pomocne są następujące wskazówki:

• Test magnesu – stalowy rdzeń monet groszowych powinien reagować na magnes, choć mosiężna powłoka może osłabiać odczuwalny efekt.
• Kolor – miedzionikiel ma zwykle odcień srebrzysty, a brązal i Nordic Gold są złotawe.
• Ciężar – masę najlepiej porównać z danymi katalogowymi dla konkretnego nominału i rocznika.
• Rok emisji – ma szczególne znaczenie przy groszówkach, ponieważ w 2014 roku zmieniono ich materiał.

Starsze monety mogą wymagać sprawdzenia w katalogu numizmatycznym. W razie wątpliwości skład można określić za pomocą analizy specjalistycznej, na przykład spektrometrem XRF, bez mechanicznego uszkadzania numizmatu.

Najkrócej mówiąc, odpowiedź na pytanie, z jakiego metalu są monety, zależy od ich przeznaczenia. Polskie monety obiegowe powstają głównie ze stopów miedzi, niklu, cynku, aluminium, cyny i stali, natomiast monety bulionowe zawierają przede wszystkim metale szlachetne.