Rola złota w finansowaniu wojen – historia i znaczenie

Wojna nie gwarantuje wzrostu ceny złota. O jego zachowaniu często decyduje nie sam konflikt, lecz reakcja banków centralnych na wywołany nim szok gospodarczy. Gdy wojna podbija ceny ropy i wzmacnia oczekiwania na wysokie stopy procentowe, złoto może tanieć mimo statusu bezpiecznej przystani.

Dlaczego złoto nie zawsze rośnie w trakcie wojny?

Podręcznikowy obraz jest prosty: konflikt zwiększa niepewność, więc inwestorzy kupują złoto. Rynek działa jednak wielotorowo. Wojna może jednocześnie wywołać szok podażowy, podnieść inflację i skłonić bank centralny do utrzymania restrykcyjnej polityki pieniężnej. W takim układzie geopolityczne zapotrzebowanie na ochronę może zostać przyćmione przez rosnący koszt posiadania kruszcu.

Przykładem jest zachowanie aktywów przedstawione w dostarczonym materiale dla okresu od 27 lutego, czyli dnia poprzedzającego rozpoczęcie operacji Epic Fury. Ropa Brent zdrożała wówczas o około 37 proc., podczas gdy złoto potaniało o około 10 proc. Ten kontrast pokazuje, że wojna nie wpływa jednakowo na wszystkie aktywa określane mianem zabezpieczenia.

Jak stopy procentowe wpływają na cenę złota?

Złoto nie wypłaca odsetek, kuponu ani dywidendy. Inwestor uzyskuje korzyść głównie przez zmianę jego ceny. Dlatego liczy się koszt alternatywny, czyli dochód utracony przez wybór złota zamiast aktywa generującego odsetki.

Gdy rosną realne rentowności obligacji skarbowych, posiadacz złota rezygnuje z coraz większego potencjalnego dochodu. Kruszec staje się wtedy mniej atrakcyjny, nawet jeśli równocześnie inwestorzy obawiają się wojny. Odwrotna sytuacja występuje przy spadających stopach lub rentownościach. Wtedy różnica między bezodsetkowym złotem a obligacjami się zmniejsza, co może zwiększać popyt na metal.

Rynek reaguje nie tylko na bieżącą decyzję Fed, lecz także na oczekiwania dotyczące przyszłych stóp. Jeżeli konflikt podbija ceny energii, inwestorzy mogą uznać, że Rezerwa Federalna będzie zmuszona dłużej utrzymywać wysokie stopy. Sama zmiana oczekiwań może obniżyć cenę złota, zanim bank centralny podejmie jakiekolwiek formalne działanie.

Kiedy złoto rzeczywiście staje się bezpieczną przystanią?

Złoto nie chroni automatycznie przed każdą inflacją. Jego obronna rola jest silniejsza wtedy, gdy inflacja zaczyna podważać zaufanie do instytucji odpowiedzialnych za stabilność pieniądza. Jeżeli rynek wierzy, że bank centralny może opanować wzrost cen przez podwyżki stóp lub utrzymanie restrykcyjnej polityki, inflacja sama w sobie nie musi wspierać kruszcu.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy inwestorzy zaczynają kwestionować zdolność lub gotowość banku centralnego do działania. Wtedy złoto staje się zabezpieczeniem nie tyle przed pojedynczym odczytem inflacji, ile przed utratą siły nabywczej waluty i błędami instytucji.

Warunki, w których popyt na złoto może wyraźnie się zwiększać, obejmują:

• utratę zaufania do banku centralnego i jego polityki pieniężnej,
• odkotwiczenie oczekiwań inflacyjnych, czyli przekonanie, że inflacja pozostanie wysoka przez długi czas,
• ekspansję fiskalną i monetarną podważającą wiarygodność stabilności waluty,
• obawy, że realne aktywa i oszczędności w krajowej walucie będą tracić siłę nabywczą.

Tak interpretowane są między innymi doświadczenia lat 70., gdy wysoka inflacja współwystępowała z problemami wiarygodności polityki gospodarczej. Podobny mechanizm można dostrzec w wybranych fazach kryzysu zadłużeniowego w strefie euro oraz podczas pandemii w 2020 roku, kiedy ekspansja fiskalna i monetarna budziła pytania o przyszłą wartość pieniądza. Nie oznacza to, że każdy epizod inflacyjny musi przynieść taki sam rezultat. Znaczenie ma ocena wiarygodności instytucji i oczekiwana reakcja polityki pieniężnej.

Dlaczego wojna często wzmacnia ropę bardziej niż złoto?

Wojna może ograniczyć wydobycie, transport lub eksport surowców energetycznych. Wtedy pojawia się szok podażowy, czyli sytuacja, w której dostępna ilość towaru spada szybciej niż popyt. Ropa reaguje na ten problem bezpośrednio. Jej niedobór podnosi cenę, a wyższe koszty paliw wpływają na transport, produkcję i inflację.

W dostarczonym materiale Goldman Sachs szacuje, że z rynku mogło wypaść około 14,5 mln baryłek dziennie produkcji ropy z Zatoki Perskiej. Przy takiej skali zakłóceń wzrost ceny surowca wynika przede wszystkim z fizycznej zmiany relacji podaży do popytu.

Złoto działa inaczej. Nie jest bezpośrednim źródłem wojennej inflacji, lecz aktywem, na które inwestorzy reagują w zależności od skutków tej inflacji dla stóp procentowych, waluty i zaufania do banku centralnego. Dlatego w pierwszej fazie konfliktu ropa może pełnić bardziej bezpośrednią funkcję zabezpieczenia przed szokiem energetycznym, podczas gdy złoto pozostaje wrażliwe na politykę Fed.

Jeśli droższa ropa skłania rynek do oczekiwania długotrwale wysokich stóp, presja na złoto może się utrzymać. Jeżeli jednak konflikt doprowadzi później do recesji, spadku rentowności obligacji albo kryzysu zaufania do waluty, mechanizm może się odwrócić.

Co decyduje o roli złota w finansowaniu wojen?

Złoto może uczestniczyć w finansowaniu konfliktów jako rezerwa, środek rozliczeń lub aktywo możliwe do sprzedaży, lecz jego znaczenie rynkowe nie sprowadza się do prostego schematu „wojna oznacza wzrost ceny”. Współczesna wycena kruszcu zależy przede wszystkim od tego, czy konflikt wzmacnia realne stopy procentowe, czy raczej podważa zaufanie do pieniądza i instytucji.

Najważniejszy wniosek jest więc prosty: złoto nie jest bezpieczną przystanią w próżni. W czasie wojny może tracić, gdy szok podażowy wzmacnia oczekiwania na wysokie stopy. Zyskuje znacznie wyraźniej wtedy, gdy inflacja lub polityka państwa podważają wiarygodność banku centralnego i waluty. Dlatego analizując jego zachowanie, trzeba patrzeć nie tylko na mapę konfliktu, lecz także na realne rentowności obligacji, oczekiwania wobec Fed i poziom zaufania do instytucji.

Artykuł nie stanowi porady inwestycyjnej lub finansowej