Prawo i podatki

Czy handel złotem wymaga koncesji?

Napisał(a) 5 min czytania
Sztabki złota w otwartym sejfie

Profesjonalny handel złotem dewizowym w Polsce nie wymaga klasycznej koncesji, ale co do zasady wymaga wpisu do rejestru działalności kantorowej prowadzonego przez Prezesa NBP. Inaczej oceniana jest jednorazowa sprzedaż własnej sztabki lub innego składnika majątku. Samo dodanie właściwego kodu PKD w CEIDG albo KRS nie zastępuje wpisu.

Kiedy handel złotem wymaga wpisu do rejestru NBP?

Podstawą prawną jest Prawo dewizowe. Złoto w stanie nieprzerobionym, złoto w sztabach oraz określone monety są kwalifikowane jako złoto dewizowe, czyli wartość dewizowa. Z kolei sztabka o próbie 99,99% zwykle spełnia także kryteria złota inwestycyjnego stosowane w przepisach o VAT.

Jeżeli przedsiębiorca zawodowo, zarobkowo i w sposób zorganizowany kupuje złoto z zamiarem dalszej odsprzedaży, prowadzi skup, sprzedaje sztabki klientom albo pośredniczy w takich transakcjach, jego aktywność może być działalnością kantorową. W takim przypadku przed rozpoczęciem działalności należy uzyskać wpis do rejestru działalności kantorowej prowadzonego przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego.

Nie jest to koncesja w tradycyjnym sensie, czyli uznaniowa decyzja administracyjna określająca zakres działalności. Jest to wpis do rejestru działalności regulowanej. O kwalifikacji decyduje przede wszystkim rzeczywisty model działania, a nie sama nazwa firmy, treść reklamy ani kod PKD.

Sprzedaż własnego złota a zawodowy obrót

Jednorazowe zbycie własnej sztabki nie musi oznaczać prowadzenia działalności kantorowej. Dotyczy to na przykład firmy, która kupiła jedną sztabkę jako lokatę wolnych środków, a po pewnym czasie sprzedaje ją, aby sfinansować inne przedsięwzięcie. Taka czynność wymaga jednak prawidłowego ujęcia księgowego i podatkowego.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy złoto jest kupowane jako towar handlowy, a przedsiębiorca regularnie odsprzedaje je z marżą, przyjmuje zlecenia od klientów albo organizuje pośrednictwo. Znaczenie mają powtarzalność transakcji, ich cel zarobkowy, sposób organizacji sprzedaży oraz kierowanie oferty do klientów.

Kryterium Okazjonalna sprzedaż własnego złota Zawodowy obrót złotem
Charakter działalności Jednorazowe lub sporadyczne zbycie własnego składnika majątku Zorganizowane kupno, sprzedaż lub pośrednictwo
Cel Wyjście z inwestycji albo sprzedaż majątku firmowego Stałe osiąganie przychodu lub marży z obrotu
Wpis do rejestru NBP Nie musi być wymagany, jeśli transakcja nie jest elementem działalności kantorowej Co do zasady wymagany przed rozpoczęciem działalności
AML Może mieć zastosowanie zależnie od sposobu i wartości płatności Obowiązki wynikają ze statusu instytucji obowiązanej oraz charakteru transakcji

Pośrednictwo także może podlegać tym regulacjom. Przedsiębiorca nie musi fizycznie posiadać złota, aby jego działalność została uznana za pośrednictwo w kupnie i sprzedaży wartości dewizowych.

Jakie warunki wiążą się z działalnością kantorową?

Wniosek o wpis składa się do Prezesa NBP. Przedsiębiorca powinien przygotować nie tylko dane firmy, lecz także organizację działalności zgodną z wymogami Prawa dewizowego. Do podstawowych kwestii należą:

  • Wpis do rejestru działalności kantorowej przed rozpoczęciem zawodowego obrotu złotem dewizowym.
  • Spełnienie warunków dotyczących niekaralności przedsiębiorcy oraz osób wykonujących czynności kantorowe.
  • Zapewnienie fachowego przygotowania osób, które wykonują czynności związane z obrotem wartościami dewizowymi.
  • Prowadzenie na bieżąco ewidencji operacji powodujących zmianę stanu wartości dewizowych i środków pieniężnych.
  • Wydawanie dowodów kupna i sprzedaży przy zawieraniu transakcji.
  • Zapewnienie lokalu, wyposażenia i organizacji pozwalających na bezpieczne wykonywanie działalności.

Wymogi dotyczące lokalu i organizacji należy oceniać z uwzględnieniem konkretnego modelu działalności, zwłaszcza tego, czy przedsiębiorca przechowuje złoto i prowadzi fizyczny punkt obsługi. Aktualną procedurę, formularze oraz wysokość opłat trzeba sprawdzić w serwisie NBP przed złożeniem wniosku, ponieważ dane administracyjne mogą się zmieniać.

AML, gotówka, VAT i ewidencja transakcji

Wpis do rejestru NBP nie wyczerpuje obowiązków przedsiębiorcy. Podmiot prowadzący działalność kantorową jest instytucją obowiązaną na gruncie przepisów AML, czyli ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Oznacza to między innymi konieczność stosowania procedur wewnętrznych, oceny ryzyka oraz identyfikacji i weryfikacji klienta w przypadkach przewidzianych ustawą.

Obowiązki AML mogą dotyczyć także przedsiębiorcy, który nie prowadzi kantoru. Chodzi między innymi o przedsiębiorców przyjmujących lub dokonujących płatności za towary w gotówce o wartości równej lub przekraczającej równowartość 10 000 euro. Przy obrocie złotem taki próg może zostać osiągnięty przy jednej transakcji.

W relacjach między przedsiębiorcami trzeba także uwzględnić limit płatności bezgotówkowych. Jeżeli jednorazowa wartość transakcji przekracza 15 000 zł albo równowartość tej kwoty, płatność związana z działalnością gospodarczą powinna nastąpić za pośrednictwem rachunku płatniczego przedsiębiorcy.

Osobno należy sprawdzić zasady VAT. Dostawa, import i wewnątrzwspólnotowe nabycie złota inwestycyjnego są co do zasady zwolnione z VAT, jeżeli przedmiot spełnia ustawową definicję. Zwolnienie nie usuwa obowiązków ewidencyjnych. Przy sprzedaży trzeba prawidłowo ustalić status złota, sposób ujęcia transakcji oraz dane wymagane w ewidencji nabywców.

W przypadku konsumentów dochodzą obowiązki związane z rzetelną informacją o towarze, warunkach sprzedaży i ryzykach. Dotyczy to także sprzedaży prowadzonej przez internet.

Dlaczego samo PKD nie wystarczy?

PKD służy do opisania rodzaju działalności w CEIDG albo KRS. Nie jest jednak zezwoleniem na wykonywanie działalności regulowanej. Przedsiębiorca może mieć wpisany kod związany z handlem, a mimo to nie być uprawniony do zawodowego obrotu złotem dewizowym bez wpisu do rejestru NBP.

Przed pierwszą transakcją trzeba więc przeanalizować faktyczny model biznesowy. Regularna sprzedaż sztabek w sklepie internetowym, skup złota od klientów oraz odpłatne łączenie kupujących ze sprzedającymi mogą wymagać wpisu, nawet gdy przedsiębiorca nie przechowuje kruszcu we własnym magazynie.

Jednorazowa sprzedaż własnego składnika majątku nie przesądza natomiast sama w sobie o prowadzeniu kantoru. Granica między tymi sytuacjami zależy od celu, powtarzalności i organizacji transakcji. Przy nietypowym modelu, zwłaszcza obejmującym pośrednictwo lub sprzedaż na dużą skalę, kwalifikację warto ustalić przed rozpoczęciem działalności.

Najważniejszy wniosek: o obowiązku wpisu nie decyduje samo PKD ani określenie transakcji jako „sprzedaży złota”. Decyduje rzeczywisty, zawodowy charakter obrotu. Przy profesjonalnym handlu złotem dewizowym potrzebny jest wpis do rejestru działalności kantorowej prowadzonego przez Prezesa NBP, a także spełnienie obowiązków AML, ewidencyjnych, podatkowych i dotyczących płatności.


Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej, podatkowej ani opinii dotyczącej konkretnego modelu działalności. Przed rozpoczęciem zawodowego obrotu złotem należy sprawdzić aktualne brzmienie Prawa dewizowego, przepisów AML i informacji publikowanych przez NBP.

Czytaj dalej w tym dziale