Próba złota określa zawartość czystego kruszcu w stopie, a karaty pokazują tę samą wartość w skali 24 części. Najczęściej spotykane przeliczenia to 14K ≈ 585, 18K = 750, 9K = 375 i 8K ≈ 333. Złoto 24-karatowe odpowiada niemal czystej próbie 999.
Ile karatów mają poszczególne próby złota?
W systemie karatowym czyste złoto dzieli się umownie na 24 części. Próba metryczna pokazuje natomiast, ile części złota znajduje się w 1000 części stopu. Dlatego próba 585 oznacza 58,5% złota, a pozostałe 41,5% stanowią inne metale.
| Karaty | Próba metryczna | Zawartość złota |
|---|---|---|
| 24K | 999 | około 99,9% |
| 18K | 750 | 75% |
| 14K | 585 | 58,5% |
| 9K | 375 | 37,5% |
| 8K | 333 | 33,3% |
Najważniejsze pary do zapamiętania to 585 ≈ 14K oraz 750 = 18K. Znak „≈” oznacza przybliżenie handlowe. Dokładne 14/24 daje około 58,3%, dlatego matematycznie nie jest identyczne z polską próbą 585. W praktyce jubilerskiej te oznaczenia są jednak traktowane jako odpowiedniki.
Czym różnią się karaty od próby metrycznej?
Karat, oznaczany symbolem K, dzieli stop na 24 części. Złoto 18K zawiera więc 18 części złota na 24, czyli 75%. Pozostałe sześć części to domieszki innych metali.
Próba metryczna dzieli stop na 1000 części. Próba 750 oznacza minimum 750 części złota na 1000 części stopu, czyli 75%. Ten system jest powszechnie stosowany w Polsce i stanowi podstawę oznaczeń probierczych.
Drobne różnice między obliczeniem matematycznym a oznaczeniem próby wynikają z przyjętych standardów i wymagań prawnych. Nie oznaczają błędu w opisie wyrobu. W Polsce do najważniejszych prób złota należą 999, 960, 750, 585, 500, 375 i 333.
Czyste złoto jest miękkie i łatwo się odkształca. Domieszki miedzi, srebra, palladu lub innych metali poprawiają twardość, wpływają na kolor i zwiększają odporność biżuterii na codzienne użytkowanie.
Jak wykorzystuje się najpopularniejsze próby złota?
Wyższa próba oznacza większą zawartość złota, ale nie zawsze będzie najlepszym wyborem do każdego wyrobu. Zastosowanie zależy od częstotliwości noszenia, oczekiwanej trwałości, wyglądu i budżetu:
- Próba 333, czyli około 8K – zawiera 33,3% złota. Duża ilość domieszek może zwiększać twardość i obniżać cenę biżuterii. Taki stop może jednak szybciej tracić połysk lub reagować z potem, kosmetykami i detergentami.
- Próba 375, czyli 9K – zawiera 37,5% złota. Jest rozwiązaniem budżetowym, z mniejszą zawartością kruszcu niż próba 585, ale zwykle z większym udziałem metali poprawiających odporność mechaniczną.
- Próba 585, czyli około 14K – zawiera 58,5% złota. To popularny wybór do pierścionków, obrączek, łańcuszków, bransoletek i kolczyków, ponieważ łączy znaczną zawartość kruszcu z trwałością i przystępną ceną.
- Próba 750, czyli 18K – zawiera 75% złota. Ma wyższą wartość kruszcową i często bardziej nasycony kolor, ale mniejsza ilość domieszek może oznaczać większą podatność na zarysowania.
- Próba 999, czyli około 24K – zawiera około 99,9% złota. Jest typowa dla sztabek i części monet, natomiast do większości biżuterii noszonej codziennie okazuje się zbyt miękka.
Nie należy traktować próby 333 ani 375 jako „fałszywego złota”. Są to legalne próby złota, przeznaczone po prostu do innych zastosowań niż stopy o wyższej zawartości kruszcu. Trzeba też pamiętać, że sama próba nie opisuje całej receptury stopu. Na twardość gotowej biżuterii wpływają również rodzaj domieszek, sposób wykonania i konstrukcja wyrobu.
Jak odczytywać oznaczenia na biżuterii?
Numer próby jest zwykle bardzo mały, dlatego do jego odczytania może przydać się lupa. Najczęściej znajduje się w jednym z tych miejsc:
- po wewnętrznej stronie pierścionka lub obrączki,
- przy zapięciu łańcuszka albo bransoletki,
- na tylnej stronie zawieszki,
- przy sztyfcie lub zapięciu kolczyka.
Oznaczenie 925 dotyczy najczęściej srebra, a nie złota. Srebrny wyrób może być pozłacany, ale sama powłoka nie zmienia podstawowego metalu. W przypadku nieczytelnego oznaczenia lub wątpliwości co do autentyczności najlepiej poprosić o ocenę jubilera.
Cecha probiercza jest urzędowym potwierdzeniem rodzaju i próby metalu. W Polsce zasady znakowania wyrobów z metali szlachetnych określają przepisy prawa probierczego, między innymi Rozporządzenie Ministra Gospodarki z 31 maja 2012 roku. Cechy nadają Okręgowe Urzędy Probiercze.
Do codziennej biżuterii najczęściej wybiera się próbę 585, gdy liczy się równowaga między zawartością złota i odpornością. Próba 750 sprawdzi się, gdy ważniejsza jest większa ilość kruszcu oraz charakter 18-karatowego złota. Z kolei 333 i 375 mogą odpowiadać osobom, które szukają tańszego i twardszego stopu, a 999 pozostaje przede wszystkim materiałem o bardzo wysokiej zawartości złota.
