Obecnie przy transakcji okazjonalnej zakupu złota w Polsce próg obowiązkowej identyfikacji klienta wynosi 15 000 euro. Od 10 lipca 2027 r. przy płatności gotówką próg zostanie obniżony do 3 000 euro na podstawie rozporządzenia AMLR. Nie oznacza to jednak pełnej anonimowości poniżej tych kwot, ponieważ dealer może rejestrować transakcję, stosować własne procedury i reagować na podejrzane okoliczności.
Jakie są limity transakcji złotem bez identyfikacji?
Na gruncie obecnej ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu dealer metali szlachetnych stosuje środki bezpieczeństwa finansowego przy transakcji okazjonalnej o wartości co najmniej 15 000 euro albo przy kilku operacjach, które wyglądają na powiązane. W praktyce poniżej tego progu sprzedawca może nie wymagać weryfikacji danych z dowodem osobistym, ale nie jest to gwarancja całkowitego braku dokumentacji.
Od 10 lipca 2027 r., gdy zacznie być stosowane rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1624, identyfikacja klienta przy gotówkowym zakupie metali szlachetnych będzie wymagana od 3 000 euro. Jednocześnie unijny limit płatności gotówkowych w transakcjach handlowych wyniesie 10 000 euro. Państwa członkowskie mogą ustanowić niższe limity.
Dealer może poprosić o dokument tożsamości także poniżej ustawowego progu, jeżeli wynika to z oceny ryzyka, rodzaju transakcji albo wewnętrznych zasad firmy. Zakup online zwykle pozostawia więcej danych niż zakup stacjonarny, ponieważ potrzebne są informacje dotyczące zamówienia, płatności i dostawy.
Najważniejsze wartości i daty przedstawiają się następująco:
- 15 000 EUR – obecny próg środków bezpieczeństwa finansowego przy transakcji okazjonalnej.
- 10 lipca 2027 r. – data stosowania nowych unijnych zasad AMLR.
- 3 000 EUR – przyszły próg identyfikacji przy gotówkowym zakupie metali szlachetnych.
- 10 000 EUR – przyszły unijny maksymalny limit płatności gotówkowej w handlu.
Stan obecny i zasady od 10 lipca 2027 r.
| Zdarzenie | Stan obecny | Od 10 lipca 2027 r. |
|---|---|---|
| Identyfikacja przy transakcji okazjonalnej | Od 15 000 EUR, z uwzględnieniem transakcji powiązanych | Przy gotówkowym zakupie metali szlachetnych od 3 000 EUR |
| Płatność gotówką | Brak ogólnego unijnego limitu 10 000 EUR | Powyżej 10 000 EUR niedopuszczalna na podstawie ogólnego limitu unijnego |
| Weryfikacja poniżej progu | Możliwa przy podwyższonym ryzyku lub według zasad dealera | Możliwa przy podwyższonym ryzyku lub według zasad dealera |
Kwoty w euro są przeliczane na złote według zasad właściwych dla danej regulacji. Nie należy więc traktować ich jako stałych kwot w złotówkach. Ostateczne wymagania mogą też zależeć od krajowych przepisów oraz procedur konkretnego sprzedawcy.
Co oznacza identyfikacja klienta?
Identyfikacja nie ogranicza się do wpisania imienia i nazwiska w formularzu. Dane podane wyłącznie przez klienta mają charakter deklaratywny. Weryfikacja oznacza natomiast sprawdzenie ich zgodności z dokumentem tożsamości, na przykład dowodem osobistym lub paszportem.
Dealer metali szlachetnych może działać jako instytucja obowiązana w rozumieniu ustawy AML. W zależności od wartości i charakteru transakcji powinien ustalić, kto dokonuje zakupu, czy działa we własnym imieniu, jaki jest cel operacji i czy występuje beneficjent rzeczywisty. Przy podwyższonym ryzyku może pojawić się także pytanie o źródło środków.
Generalny Inspektor Informacji Finansowej, czyli GIIF, otrzymuje informacje i zawiadomienia w przypadkach przewidzianych w przepisach. Nie oznacza to, że każda niewielka transakcja jest automatycznie zgłaszana. Dealer ma jednak obowiązek monitorować operacje i reagować na okoliczności wskazujące na pranie pieniędzy lub finansowanie terroryzmu.
Dlatego określenie „zakup bez identyfikacji” jest skrótem myślowym. Może oznaczać brak obowiązku okazania dokumentu przy konkretnej transakcji, ale nie daje prawa do żądania całkowitego usunięcia śladu zakupu. Paragon, faktura, potwierdzenie płatności lub zapis zamówienia mogą być przechowywane zgodnie z przepisami i polityką sprzedawcy.
Czy można rozbić zakup na mniejsze transakcje?
Celowe dzielenie jednego zakupu na mniejsze operacje w celu uniknięcia identyfikacji lub limitu gotówkowego jest określane jako smurfing albo structuring. Przepisy nakazują uwzględniać transakcje, które wydają się ze sobą powiązane. Liczy się rzeczywisty charakter operacji, a nie tylko liczba paragonów, zamówień czy wpłat.
Dealer może uznać za sygnał ostrzegawczy między innymi:
- kilka zakupów w krótkim czasie, których łączna wartość odpowiada jednemu większemu zamówieniu,
- prośbę o wystawienie kilku dokumentów zamiast jednego,
- podział płatności na wiele wpłat gotówkowych bez wyraźnego uzasadnienia gospodarczego,
- dokonywanie kolejnych zakupów przez osoby powiązane z kupującym,
- otwarte wskazanie, że podział ma służyć uniknięciu podania danych,
- niezgodność osoby płacącej z osobą wskazaną jako kupujący.
Regularne kupowanie małych ilości złota nie jest samo w sobie zakazane. Inaczej wygląda systematyczne budowanie majątku w dłuższym czasie, a inaczej rozdzielenie jednej zaplanowanej transakcji tylko po to, aby ominąć procedurę AML. W tym drugim przypadku sprzedawca może połączyć operacje, poprosić o dodatkowe wyjaśnienia, odmówić realizacji albo przekazać zawiadomienie właściwym organom, jeżeli wymagają tego przepisy.
VAT i PCC przy zakupie złota
Obowiązki AML są niezależne od podatku VAT. Złoto inwestycyjne korzysta ze szczególnego traktowania VAT, jeżeli spełnia ustawową definicję. W przypadku sztabek i płytek znaczenie ma między innymi próba co najmniej 995 tysięcznych. Monety muszą spełniać dodatkowe warunki, dlatego samo określenie „moneta inwestycyjna” w ofercie nie przesądza o zwolnieniu.
Przy zakupie złota od osoby prywatnej może pojawić się podatek od czynności cywilnoprawnych. W typowej transakcji między osobami fizycznymi PCC wynosi 2% i co do zasady dotyczy zakupu rzeczy o wartości przekraczającej 1 000 zł. Przy zakupie od profesjonalnego sprzedawcy zasady mogą być inne, dlatego dokument transakcji i status sprzedawcy mają znaczenie.
Najbezpieczniej zachować fakturę lub inny dowód zakupu, potwierdzenie płatności oraz dokumenty produktu. Ułatwia to późniejsze wykazanie pochodzenia złota, ceny nabycia i historii transakcji. Przed większym zakupem warto sprawdzić aktualne przepisy oraz wymagania konkretnego dealera, ponieważ procedura może być bardziej rygorystyczna niż ustawowe minimum.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. Przed dokonaniem większej transakcji sprawdź aktualny stan prawny oraz skonsultuj szczegółową sytuację z prawnikiem lub doradcą podatkowym.
