Żadna domowa metoda nie potwierdzi autentyczności złota w 100%. Możesz jednak rozpocząć od oznaczeń, oględzin, testu magnesem i – w przypadku prostych przedmiotów – orientacyjnego pomiaru gęstości. Przy biżuterii o dużej wartości, bez próby lub z kamieniami najbezpieczniej skorzystać z usług jubilera.
Jak czytać oznaczenia na złocie?
Najpierw obejrzyj wyrób pod dobrym światłem, najlepiej przez lupę. Próbę złota znajdziesz zwykle wewnątrz pierścionka lub obrączki, przy zapięciu łańcuszka i bransoletki, a także na odwrocie zawieszki.
Liczba określa zawartość czystego złota w tysiącu części stopu. Na przykład próba 585 oznacza 58,5% złota. Pozostałą część stanowią domieszki, które zwiększają twardość i mogą wpływać na kolor wyrobu. Czyste złoto ma próbę 999, ale ze względu na miękkość rzadziej wykorzystuje się je do codziennej biżuterii.
Obok próby może znajdować się cecha probiercza, czyli urzędowe oznaczenie potwierdzające badanie wyrobu przez właściwy urząd probierczy. Brak cechy nie zawsze oznacza podróbkę – oznaczenie mogło się zetrzeć, przedmiot może być stary lub pochodzić z zagranicy. Powinien jednak skłonić do dokładniejszej weryfikacji.
| Próba | Zawartość złota (%) | Karaty |
|---|---|---|
| 333 | 33,3% | 8K |
| 375 | 37,5% | 9K |
| 585 | 58,5% | 14K |
| 750 | 75,0% | 18K |
| 999 | 99,9% | 24K |
Przetarcia na krawędziach, srebrzysty lub miedziany kolor pod żółtą warstwą, łuszczenie powłoki i zielonkawy nalot mogą wskazywać na wyrób pozłacany albo imitację, na przykład tombak. Tombak jest stopem miedzi i cynku, dlatego może przypominać złoto, ale ma znacznie mniejszą wartość.
Jak sprawdzić złoto w domu?
Wykonuj testy w podanej kolejności – od najmniej ryzykownych. Domowe wyniki traktuj jako wskazówkę, a nie dowód autentyczności:
- Obejrzyj wyrób pod lupą – sprawdź próbę, cechę probierczą, przetarcia, przebarwienia i ślady korozji. Złoto nie pokrywa się typową patyną, ale sama ocena wyglądu nie wystarcza do potwierdzenia jego składu.
- Zbliż magnes – złoto nie jest ferromagnetyczne, więc nie powinno być wyraźnie przyciągane. Jeśli wyrób reaguje na magnes, może zawierać metal magnetyczny. Brak reakcji niczego jednak nie przesądza, ponieważ wiele imitacji także nie reaguje.
- Oszacuj gęstość – zważ przedmiot, a następnie zmierz objętość wypartej wody i podziel masę przez objętość. Gęstość czystego złota wynosi około 19,3 g/cm³. Wynik będzie orientacyjny przy biżuterii z kamieniami, pustymi przestrzeniami, lutami lub innymi elementami.
- Rozważ test ceramiką – potarcie o nieszkliwioną ceramikę może pozostawić smugę, ale metoda rysuje powierzchnię i nie określa próby. Nie stosuj jej do cennej, delikatnej ani sentymentalnej biżuterii.
Pomiar gęstości może odróżnić złoto od lżejszego tombaku, lecz nie wykrywa każdej podróbki. Wolfram ma gęstość zbliżoną do złota, dlatego fałszywa sztabka z wolframowym rdzeniem może przejść prosty test masy i objętości.
Czego nie używać do sprawdzania złota?
Nie nakładaj w domu kwasu azotowego ani innych odczynników, zwłaszcza gdy nie masz doświadczenia. Test kwasowy może zniszczyć powierzchnię wyrobu, poparzyć skórę i uszkodzić oprawę. Szczególnej ostrożności wymagają perły, kamienie porowate, materiały klejone i delikatne powłoki.
Test octem jest mało miarodajny. Brak widocznej reakcji nie potwierdza próby złota, a ocet może zaszkodzić kamieniom, elementom klejonym lub wykończeniu biżuterii. Nie pocieraj też wartościowych przedmiotów o twarde powierzchnie tylko po to, by sprawdzić smugę.
Kiedy udać się do jubilera?
Profesjonalna weryfikacja jest rozsądnym wyborem, gdy przedmiot ma dużą wartość, nie ma oznaczeń, budzi podejrzenie pozłocenia albo ma zostać sprzedany. Warto skorzystać z niej także przy monetach i sztabkach, których autentyczność może być trudna do oceny w domu.
Specjalista może zastosować kilka metod, zależnie od rodzaju wyrobu:
- Spektrometr XRF – szybko analizuje skład pierwiastkowy powierzchni i zwykle nie uszkadza przedmiotu. Trzeba jednak pamiętać, że bada głównie warstwę zewnętrzną.
- Test na kamieniu probierczym – jubiler porównuje reakcję śladu badanego wyrobu ze śladami wzorców o znanej próbie. Metoda może naruszyć powierzchnię w niewidocznym miejscu.
- Pomiar przewodnictwa lub badanie ultradźwiękowe – pomaga przy monetach i sztabkach, szczególnie gdy istnieje podejrzenie wewnętrznego rdzenia z innego metalu.
- Ocena oznaczeń i parametrów – przy sztabkach i monetach sprawdza się także masę, wymiary, rant, jakość wykonania, numer seryjny i opakowanie.
Przy podejrzeniu wolframowego rdzenia sam magnes, wygląd ani test gęstości nie wystarczą. W takiej sytuacji potrzebne są badania specjalistyczne, które ocenią również wnętrze przedmiotu. Domowa kontrola może więc wskazać powód do dalszego sprawdzenia, ale nie zastępuje ekspertyzy.
Najbezpieczniejsza kolejność to sprawdzenie próby i cechy probierczej, oględziny oraz prosty test magnesem. Jeśli wynik pozostaje niejasny, nie ryzykuj uszkodzenia biżuterii – oddaj ją do jubilera.
Artykuł nie stanowi porady inwestycyjnej lub finansowej.
