Próbę złota odczytasz z liczby wybitej na biżuterii, najczęściej 333, 585 albo 750. Oznacza ona, ile czystego złota znajduje się w 1000 częściach stopu. Oznaczenia znajdziesz zwykle wewnątrz obrączki lub pierścionka, a przy zapięciu łańcuszka, bransoletki i naszyjnika.
Co oznaczają liczby na złotej biżuterii?
Liczba 585 oznacza, że stop zawiera 585 części czystego złota na 1000, czyli 58,5% złota. Pozostałą część stanowią inne metale, które wpływają na twardość, kolor i odporność wyrobu.
Oprócz systemu metrycznego spotkasz zapis karatowy. Czyste złoto ma 24 karaty, dlatego 14K odpowiada w praktyce próbie 585, a 18K – próbie 750. Karaty nie są tym samym co masa kamienia szlachetnego. W tym przypadku określają udział złota w stopie.
Jak wygląda cecha probiercza?
Sama liczba nie zawsze jest pełną cechą probierczą. Na wyrobie mogą znajdować się trzy oznaczenia:
- Próba – liczba informująca o zawartości czystego złota.
- Imiennik – znak producenta lub wytwórcy.
- Cecha urzędu probierczego – urzędowe potwierdzenie badania wyrobu, w polskim systemie zawierające także oznaczenie właściwego urzędu.
Cecha probiercza potwierdza, że wyrób został zbadany i odpowiada zadeklarowanej próbie. Aktualne wzory polskich cech publikuje Główny Urząd Miar. Nie należy jednak mylić cechy urzędowej z napisem 14K lub 18K. Pierwsza jest oznaczeniem związanym z kontrolą probierczą, a drugi zapis informuje o zawartości złota w systemie karatowym.
Próby złota – tabela porównawcza
W Polsce stosuje się siedem podstawowych prób złota. Najpopularniejsze w biżuterii są 333, 585 i 750.
| Próba metryczna | Karaty | Charakterystyka |
|---|---|---|
| 333 | 8K | 33,3% złota, stop zwykle twardszy i tańszy, przeznaczony do biżuterii budżetowej. |
| 375 | 9K | 37,5% złota, podobna charakterystyka do próby 333, rzadziej spotykana w Polsce. |
| 500 | 12K | 50% złota, rozwiązanie pośrednie między niższymi i wyższymi próbami. |
| 585 | 14K | 58,5% złota, popularny kompromis między trwałością, kolorem i ceną. |
| 750 | 18K | 75% złota, głębsza barwa i większa zawartość kruszcu, ale stop jest bardziej miękki. |
| 960 | około 23K | 96% złota, próba wysoka i rzadziej używana w typowej biżuterii. |
| 999 | 24K | 99,9% złota, najczęściej spotykane w sztabkach i monetach, ponieważ czysty kruszec jest miękki. |
Wyższa próba nie oznacza automatycznie większej odporności na codzienne użytkowanie. Próba 333 zawiera mniej złota, ale dzięki większej ilości domieszek może być twardsza. Próba 750 ma większą zawartość kruszcu i zwykle intensywniejszy kolor, lecz łatwiej ją zarysować.
W przypadku białego złota próba działa tak samo jak w złocie żółtym. Oznaczenie 585 nadal oznacza 58,5% złota, a biały kolor wynika z domieszek, między innymi palladu, niklu lub srebra. Rodowanie zmienia wygląd powierzchni, ale nie zmienia próby.
Jak sprawdzić próbę złota krok po kroku?
Samodzielne odczytanie oznaczenia może wyglądać następująco:
- Obejrzyj biżuterię pod silnym światłem i użyj lupy. W pierścionku lub obrączce sprawdź wewnętrzną stronę, a w łańcuszku i bransoletce okolice zapięcia.
- Odczytaj liczbę, na przykład 333, 585, 750 albo 999. Jeśli widzisz zapis 14K lub 18K, jest to oznaczenie karatowe.
- Sprawdź, czy obok znajdują się imiennik i cecha urzędu probierczego. Zwróć uwagę na przetarcia, nierówne wybicie lub ślady innego metalu.
- Jeśli oznaczenie jest nieczytelne, brakuje go na większym wyrobie albo masz wątpliwości co do autentyczności, zanieś biżuterię do jubilera.
Brak cechy nie zawsze oznacza fałszywkę. W Polsce z obowiązku cechowania zwolnione są między innymi wyroby ze złota o masie mniejszej niż 1 gram. Brak oznaczenia może też wynikać z wieku przedmiotu, jego zagranicznego pochodzenia albo wcześniejszego wytarcia cechy.
Jak odróżnić złoto od tombaku?
Tombak jest stopem miedzi i cynku, który może przypominać złoto kolorem, ale nie ma jego wartości ani właściwości. Z czasem może się wycierać, zmieniać barwę i reagować z potem, pozostawiając nalot. Sam wygląd nie wystarcza jednak do pewnej identyfikacji.
Test magnesem lub kontrola masy mogą dać jedynie orientacyjną wskazówkę. Nie potwierdzają próby, ponieważ część domieszek również nie reaguje na magnes, a biżuteria może zawierać kamienie, wydrążenia lub inne elementy zmieniające masę. Inwazyjne testy chemiczne najlepiej pozostawić specjaliście.
Najpewniejszą ocenę zapewnia jubiler lub urząd probierczy. Do bezinwazyjnej analizy składu powierzchniowego może zostać wykorzystany spektrometr XRF. W razie wątpliwości dotyczących wartości albo autentyczności nie opieraj decyzji wyłącznie na wybitej liczbie – fałszywe oznaczenie również może zostać naniesione na metal.
Jeżeli na biżuterii widzisz 333, 585 lub 750, wiesz już, jaką zawartość złota deklaruje producent. Gdy cecha jest zatarta, brakuje jej na większym wyrobie albo oznaczenia budzą podejrzenia, profesjonalne badanie u jubilera daje znacznie pewniejszą odpowiedź niż domowe próby.
