Co to jest waluta SDR? Wyjaśnienie pojęcia

SDR to międzynarodowa jednostka rozrachunkowa MFW, oznaczana kodem XDR, której wartość wynika z kursów pięciu walut – nie jest jednak zwykłą walutą używaną przez osoby prywatne. Sprawdź, jak działa koszyk walutowy, kto może korzystać ze specjalnych praw ciągnienia i dlaczego ich kurs zmienia się każdego dnia.

Co to jest SDR?

SDR, czyli specjalne prawa ciągnienia, powstał z inicjatywy Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Jednostkę utworzono w 1969 roku, a pierwsze przydziały wprowadzono w 1970 roku. W standardzie ISO 4217 oznacza ją kod XDR.

Nie jest to banknot, moneta ani waluta krajowa. SDR istnieje wyłącznie jako zapis księgowy i funkcjonuje przede wszystkim jako zagraniczne aktywo rezerwowe oraz jednostka rozliczeniowa. Posiadać go mogą władze monetarne państw należących do MFW oraz wybrane instytucje międzynarodowe.

SDR nie jest walutą samą w sobie. To umowne prawo do uzyskania swobodnie używanych walut należących do państw członkowskich MFW.

Jednostka służy między innymi do regulowania zobowiązań wobec MFW, uzupełniania oficjalnych rezerw i porównywania wartości walut w rozliczeniach międzynarodowych. Państwo nie płaci nią za codzienne zakupy, lecz może wymienić ją na dolary, euro albo inną walutę wymienialną.

Dlaczego powstały specjalne prawa ciągnienia?

Początków SDR należy szukać w systemie Bretton Woods, opartym na stałych kursach walutowych. Państwa potrzebowały wtedy większych rezerw złota i powszechnie akceptowanych walut, aby utrzymywać swoje kursy na międzynarodowych rynkach.

Podaż złota oraz dolara amerykańskiego okazała się zbyt mała wobec rosnącego handlu światowego. MFW stworzył więc dodatkowe aktywo rezerwowe, które miało uzupełniać istniejący system. Początkowo 1 SDR odpowiadał 1 dolarowi amerykańskiemu, czyli 0,888671 grama czystego złota.

Po odejściu od systemu z Bretton Woods jednostka straciła powiązanie ze złotem. Od 1974 roku jej wartość wyznacza koszyk walut. W latach 1974–1980 obejmował on aż 16 walut, natomiast od 1981 roku stopniowo ograniczano go do najważniejszych walut światowych.

Jak wylicza się wartość SDR?

Wartość jednostki określa koszyk walutowy. MFW przypisuje każdej walucie określoną wagę, a następnie codziennie oblicza łączną wartość na podstawie rynkowych kursów wymiany. Notowanie w przeliczeniu na dolara amerykańskiego jest publikowane każdego dnia około południa czasu londyńskiego.

W okresie 2022–2027 koszyk obejmuje pięć walut. Ich udział odzwierciedla znaczenie w światowym handlu, rezerwach walutowych i transakcjach finansowych:

Największy udział ma dolar amerykański, a następne miejsca zajmują euro i chiński juan. Ten ostatni dołączono do koszyka w 2016 roku. Znajdują się w nim także jen japoński oraz funt brytyjski.

Podawana w materiałach wartość orientacyjna wynosiła 1 SDR = 5,29 zł. Kurs w złotych nie jest stały, ponieważ zależy jednocześnie od wyceny koszyka oraz notowań złotego wobec dolara. W 2026 roku bieżącą wartość trzeba sprawdzać w aktualnych publikacjach MFW lub na rynku walutowym.

Co wpływa na kurs SDR?

Na wycenę oddziałują kursy wszystkich pięciu walut, lecz ich znaczenie nie jest jednakowe. Zmiana notowań dolara wpływa na jednostkę silniej niż ruch funta, ponieważ udział USD w koszyku jest największy.

Znaczenie mają też inflacja, wzrost gospodarczy, stan finansów publicznych i stabilność polityczna państw emitujących waluty koszyka. MFW analizuje również płynność rynku oraz wykorzystanie poszczególnych walut w handlu międzynarodowym.

Skład i wagi koszyka są przeglądane co pięć lat. W trakcie takiej oceny Fundusz może zmienić listę walut albo ich udział, jeśli zmieni się pozycja danej gospodarki w światowym systemie finansowym.

Kto może korzystać z SDR?

Jedynym emitentem SDR jest MFW. Przydział dla danego kraju zależy od jego kwoty w Funduszu, która odzwierciedla między innymi znaczenie gospodarki i udział finansowy państwa w organizacji.

Osoby prywatne, przedsiębiorstwa i zwykłe banki komercyjne nie mogą używać SDR jako środka płatniczego. Państwo może natomiast zachować przydzielone jednostki w rezerwach, sprzedać je innemu członkowi MFW albo wymienić na walutę swobodnie używaną.

Wymiana odbywa się najczęściej na podstawie dobrowolnego porozumienia między państwami. Statut MFW przewiduje też mechanizm wyznaczania, w którym kraje mające silną pozycję zewnętrzną kupują SDR od państw z ograniczonymi rezerwami.

Od 1987 roku wymiana SDR działa w praktyce na zasadzie dobrowolnych transakcji między uprawnionymi posiadaczami.

Jaką funkcję SDR pełni w gospodarce światowej?

Specjalne prawa ciągnienia zwiększają płynność międzynarodowego systemu finansowego. Kraj z deficytem bilansu płatniczego może wymienić swoje jednostki na walutę potrzebną do uregulowania zobowiązań zagranicznych.

Rezerwy SDR pomagają także regulować płatności wobec MFW, w tym należności wynikające z porozumień kredytowych. W czasie napięć finansowych państwo może dzięki nim szybciej uzyskać dostęp do wymienialnych środków.

Największa alokacja przypadła na 2009 rok i wyniosła około 204,1 miliarda jednostek. Była reakcją na globalny kryzys finansowy oraz zwiększone zapotrzebowanie na rezerwy. Wcześniejsze emisje przeprowadzono w latach 1970–1972 na łączną kwotę 9,5 miliarda SDR oraz w latach 1979–1981 na kwotę 12 miliardów.

Czym jest stopa procentowa SDR?

MFW ustala stopę procentową SDR co tydzień. Jej poziom wynika ze średniej ważonej reprezentatywnych krótkoterminowych stóp procentowych dla walut tworzących koszyk.

Stawka służy do naliczania odsetek od wykorzystanych przydziałów oraz do wypłat dla państw, które posiadają więcej SDR, niż pierwotnie im przydzielono. Gdy kraj utrzymuje stan niższy od alokacji, płaci odsetki od niedoboru.