Podaż pieniądza M1 – co to jest i co wchodzi w jej skład?

Podaż pieniądza M1 to suma gotówki w obiegu oraz depozytów bieżących dostępnych na żądanie. Obejmuje środki, którymi gospodarstwa domowe i firmy mogą niemal natychmiast płacić za towary, usługi albo regulować zobowiązania. Sprawdź, jak liczy się ten agregat i czym różni się od M0, M2 oraz M3.

Czym jest podaż pieniądza M1?

M1 jest najwęższym z podstawowych agregatów pieniężnych. Ekonomiści zaliczają do niego aktywa o najwyższej płynności, czyli takie, które można szybko wykorzystać w transakcji bez istotnej straty wartości. Z tego powodu agregat bywa nazywany pieniądzem transakcyjnym.

W Polsce podstawowy wzór wygląda następująco: M1 = C + D. Symbol C oznacza gotówkę w obiegu, a D – depozyty bieżące i inne zobowiązania banków płatne na żądanie. Środki te finansują bieżącą konsumpcję, inwestycje oraz produkcję, więc zmiany M1 są powiązane z aktywnością realnej gospodarki.

Do M1 nie zalicza się samej karty debetowej. Karta jest narzędziem dostępu do pieniędzy znajdujących się na rachunku ROR, a właśnie saldo tego rachunku wchodzi do agregatu. Podobnie działa przelew internetowy – zmienia właściciela depozytu, lecz nie tworzy automatycznie nowej podaży pieniądza.

M1 obejmuje gotówkę w obiegu oraz środki na rachunkach, z których można skorzystać bez wcześniejszego terminu wypowiedzenia.

Co wchodzi w skład M1?

Zakres agregatu określa konwencja statystyczna stosowana przez Narodowy Bank Polski. Gotówka uwzględniana w obliczeniach znajduje się poza kasami banków i skarbcem banku centralnego. Chodzi o banknoty i monety będące w posiadaniu gospodarstw domowych, przedsiębiorstw oraz innych podmiotów sektora niebankowego.

Gotówka w obiegu

Banknot przechowywany w portfelu, bilon w kasie sklepu i środki pozostające w kasie przedsiębiorstwa zwiększają C. Pieniądz znajdujący się w skarbcu NBP nie jest traktowany jako gotówka w obiegu, ponieważ nie uczestniczy w bieżących płatnościach.

Depozyty bieżące

Drugi składnik stanowią depozyty na żądanie, czyli środki dostępne bez konieczności zamykania lokaty albo oczekiwania na upływ terminu. Należą do nich rachunki oszczędnościowo-rozliczeniowe, rachunki bieżące i część rachunków czekowych. W statystyce uwzględnia się również depozyty overnight, dostępne w krótkim, 24-godzinnym terminie.

Depozyty mogą należeć do gospodarstw domowych, przedsiębiorstw, instytucji samorządowych, funduszy ubezpieczeń społecznych, niemonetarnych instytucji finansowych oraz instytucji niekomercyjnych działających na rzecz gospodarstw domowych. Bank komercyjny powinien udostępnić te środki, gdy klient płaci kartą, wykonuje przelew lub wypłaca pieniądze z bankomatu.

M1, M2 i M3 – czym różnią się agregaty?

Poszczególne miary tworzą hierarchię płynności. M2 zawiera całe M1, lecz także środki wymagające nieco dłuższego oczekiwania. M3 jest jeszcze szerszy i obejmuje instrumenty bankowe oraz transakcje, których zamiana na gotówkę może potrwać dłużej.

M0 nie jest tym samym co M1. Baza monetarna obejmuje pieniądz gotówkowy oraz pieniądz bezgotówkowy banków komercyjnych utrzymywany na rachunkach w banku centralnym. M1 pokazuje natomiast środki, z których korzysta sektor niebankowy podczas codziennych transakcji.

Do M2 trafiają depozyty i inne zobowiązania banków wobec podmiotów niebankowych o pierwotnym terminie zapadalności do dwóch lat włącznie. W tej grupie mieszczą się także depozyty z terminem wypowiedzenia do trzech miesięcy. Lokata roczna nie należy do M1, ale zwiększa M2.

M3 obejmuje M2, operacje z przyrzeczeniem odkupu między bankami a sektorem niebankowym oraz dłużne papiery wartościowe emitowane przez banki, których termin zapadalności wynosi najwyżej dwa lata. W analizie monetarnej wzrost M3 bierze pod uwagę także Europejski Bank Centralny.

Jak NBP mierzy podaż pieniądza M1?

Narodowy Bank Polski publikuje dane o agregatach pieniężnych co miesiąc. Statystyki pokazują nie tylko łączną wartość M1, ale też udział gotówki i depozytów bieżących. Agregat można obliczać w walucie krajowej albo z uwzględnieniem depozytów denominowanych w walutach obcych.

W marcu 2023 roku gotówka w obiegu wynosiła 349 930 mln zł, a depozyty i inne zobowiązania bieżące osiągnęły 1 209 652 mln zł. Łączna wartość M1 wyniosła wtedy 1 559 582 mln zł. Dla porównania M2 sięgnął 2 121 976 mln zł, a M3 – 2 140 216 mln zł.

Według danych przytoczonych dla czerwca 2026 roku podaż M1 w Polsce wyniosła 2 164 134 mln zł, wobec 2 112 519 mln zł w maju. W tym samym miesiącu M2 osiągnął 2 865 929,6 mln zł, natomiast M0 wyniósł 631 318,1 mln zł.

Dlaczego M1 ma znaczenie dla gospodarki?

Większa ilość pieniędzy dostępnych na rachunkach może ułatwiać zakupy, finansowanie zapasów i spłatę zobowiązań. Gdy depozyty bieżące szybko rosną, gospodarstwa domowe oraz firmy mają więcej środków do dyspozycji. Czy taki wzrost zawsze oznacza wyższą inflację? Nie, ponieważ znaczenie mają także prędkość obiegu pieniądza, produkcja, kredyt i oczekiwania cenowe.

Relacja M1 z inflacją nie jest stała. Badanie obejmujące 160 gospodarek w latach 1969–1999 wskazywało, że przy inflacji poniżej 10% korelacja była słaba. Po uwzględnieniu państw z inflacją od 10% do 20% korelacja M1 z inflacją wzrosła do około 0,7, a dla całej próby wyniosła prawie 0,9.

Stopy procentowe oddziałują na ten agregat głównie przez popyt na kredyt. Wyższy koszt finansowania ogranicza liczbę nowych pożyczek, a banki komercyjne tworzą mniej depozytów związanych z akcją kredytową. Europejski Bank Centralny reguluje poziom stóp w strefie euro, natomiast NBP prowadzi własną politykę pieniężną dla Polski.

W czasie zaostrzenia polityki pieniężnej M1 może spadać, nawet gdy M3 nadal rośnie. Taka sytuacja oznacza przesunięcie środków z rachunków bieżących do lokat i innych aktywów oszczędnościowych. W kwietniu 2023 roku w strefie euro M1 zmniejszył się o 5,2% rok do roku, podczas gdy M3 wzrósł o 1,9%.